ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ, ΟΩΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΤΗ

Περίπου 10% των περιπτώσεων καρκίνου ωοθηκών και 7% των περιπτώσεων καρκίνου µαστού στο γενικό πληθυσμό είναι φορείς μεταλλαγμένου γονιδίου, κατά κύριο λόγο τα γονίδια είναι τα BRCA1 και BRCA2.

Έχουν περάσει περισσότερα από δέκα χρόνια από τον εντοπισμό των γονιδίων BRCA1 και BRCA2, σε μεταλλάξεις των οποίων αποδίδεται το 5%-10% του συνόλου των κρουσμάτων της νόσου, οι ερευνητές δεν γνωρίζουν ακόμη την ακριβή λειτουργία των πρωτεϊνών που κωδικοποιούνται από αυτά. Επιπροσθέτως, μια σειρά άλλα γονίδια έχουν βρεθεί να σχετίζονται με τη νόσο, χωρίς ωστόσο να έχει προσδιορισθεί ο τρόπος.

Από την πληθώρα πληθυσμιακών μελετών οι οποίες διενεργήθηκαν σε πολλές χώρες, γνωρίζουμε ότι τα γονίδια BRCA1 και BRCA2 μεταλλάσσονται ποικιλοτρόπως. Οι ως σήμερα παρατηρηθείσες μεταλλάξεις (αλλαγές δηλαδή στην αλυσίδα του DNA που κωδικοποιεί τη σύνθεση των πρωτεϊνών BRCA1 και BRCA2) είναι πολλές (περισσότερες από 800 έχουν αναφερθεί για το ΒRCΑ1και περισσότερες από 400 για το BRCA2) και έχουν την τάση να διαφέρουν από πληθυσμό σε πληθυσμό. Πάντως μια γυναίκα που έχει διαπιστωθεί ότι φέρει κάποια μετάλλαξη στα παραπάνω γονίδια έχει από 50% ως 85% πιθανότητες να αναπτύξει καρκίνο του μαστού κατά τη διάρκεια της ζωής της.

Τόσο το BRCA1 όσο και το BRCA2 συνδέονται επίσης με την εμφάνιση καρκίνου των ωοθηκών στις γυναίκες, αλλά και καρκίνου του μαστού και καρκίνου του προστάτη στους άνδρες:

 

BRCA1-συσχετιζόμενοι καρκίνοι:

Καρκίνος µαστού 56%-87% (συχνά σε νεαρή ηλικία)

Δεύτερος πρωτοπαθής καρκίνος µαστού 64%

Καρκίνος ωοθηκών 16%-44%

Πιθανώς αυξημένο ρίσκο και για άλλους καρκίνους (π.χ. προστάτη, παχέος εντέρου)

 

BRCA2-συσχετιζόμενοι καρκίνοι:

Καρκίνος µαστού (50%-80%)

Καρκίνος ωοθηκών (16%-21%)

Αµφοτερόπλευρος καρκίνος µαστού (50%)

Ανδρικός καρκίνος μαστού (6%)

Αυξημένο ρίσκο για καρκίνο προστάτη (10-20%) και παγκρέατος (3%)

 

Φυσικά, υπάρχουν και άλλα γονίδια που βιβλιογραφικά σχετίζονται με κληρονομική προδιάθεση καρκίνου, όπως:

 

• PALB2 Μετά τα BRCA1 και BRCA2, το PALB2 είναι σήμερα το τρίτο πιο διαδεδομένο γονίδιο καρκίνου του μαστού. Το PALB2 είναι η συντομογραφία του «Partner And Localizer of BRCA2». Με άλλα λόγια, λειτουργεί σε συνεργασία με το γονίδιο BRCA2 για την επιδιόρθωση της βλάβης στο DNA και, ως εκ τούτου, την πρόληψη της ανάπτυξης καρκίνου του μαστού. Υπολογίζεται ότι το 35% των γυναικών με μεταλλαγμένο γονίδιο PALB2 θα αναπτύξουν καρκίνο του μαστού μέχρι την ηλικία των 70 ετών
• CHEK2: Η CHEK2, δημιουργεί μια πρωτεΐνη που βοηθά στην καταστολή της ανάπτυξης του όγκου. Η ύπαρξη ενός μεταλλαγμένου γονιδίου CHEK2 διπλασιάζει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού στις γυναίκες. Στους άνδρες, αυξάνει 10 φορές την πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του μαστού στους άνδρες
• CDH1: Το CDH1 ή «CaDHerin 1» είναι ένα γονίδιο καταστολής όγκων που βοηθά ομάδες κυττάρων να κολλάνε μεταξύ τους για να σχηματίσουν οργανωμένους ιστούς. Μια μετάλλαξη στο γονίδιο CDH1 μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης λοβιακού καρκίνου του μαστού ή καρκίνου που ξεκινά στα λοβίδια που παράγουν γάλα του μαστού. Δεδομένου ότι το γονίδιο βοηθά κανονικά τα κύτταρα να κολλάνε μεταξύ τους, μια μετάλλαξη μπορεί επίσης να διευκολύνει την αποκόλληση μεμονωμένων καρκινικών κυττάρων από έναν όγκο του μαστού και την μετάσταση ή την εξάπλωση σε άλλα μέρη του σώματος.
• PTEN: Το γονίδιο «ομόλογο φωσφατάσης και TENsin» (PTEN) βοηθά στην πρόληψη της ανάπτυξης του όγκου ελέγχοντας τον ρυθμό κυτταρικής διαίρεσης. Προκαλεί επίσης την αυτοκαταστροφή των κατεστραμμένων κυττάρων προτού γίνουν καρκινικά. Όπως και το CDH1, το PTEN παίζει επίσης ρόλο στη συγκόλληση των κυττάρων, γεγονός που μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη της εξάπλωσης του καρκίνου.
• STK11: Η «Σερίνη/Θρεονίνη Κινάση 11» είναι ένας άλλος καταστολέας όγκων. Οι μεταλλάξεις του γονιδίου STK11 προκαλούν το σύνδρομο Peutz-Jeghers. Το σύνδρομο Peutz-Jeghers ενέχει αυξημένο κίνδυνο για πολλαπλούς τύπους καρκίνου, συμπεριλαμβανομένου του καρκίνου του μαστού.
• TP53: Γνωστό και ως P53 (και με το παρατσούκλι «φύλακας του γονιδιώματος»), η «Πρωτεΐνη Όγκου p53» αναγνωρίζει πότε το DNA ενός κυττάρου έχει υποστεί βλάβη. Στη συνέχεια, είτε ενεργοποιεί ένα γονίδιο επιδιόρθωσης DNA (όπως το BRCA1) είτε προκαλεί την αυτοκαταστροφή του κυττάρου. Εάν το TP53 μεταλλαχθεί, το κατεστραμμένο DNA δεν θα επιδιορθωθεί και το κύτταρο θα συνεχίσει να ζει, ίσως και να γίνει καρκινικό κύτταρο. Αν και ορισμένες μεταλλάξεις του TP53 κληρονομούνται, οι περισσότερες από αυτές εμφανίζονται κατά τη διάρκεια της ζωής ενός ατόμου και βρίσκονται μόνο σε κύτταρα που γίνονται καρκινικά.

Υπάρχουν και άλλα γονίδια, όπως τα ATM, BARD1, BRIP1, CASP8, CTLA4, CYP19A1, FGFR2, H19, LSP1, MAP3K1, MRE11A, NBN, RAD51 και TERT, που πιστεύεται ότι αυξάνουν επίσης τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού όταν φέρουν μια μετάλλαξη.